Time Crystal ကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေ တကယ်ဖန်တီးလိုက်နိုင်ပြီ
ရုပ်ရှင်ထဲမှာကြားဖူးတဲ့ Time Crystal (အချိန်ပုံဆောင်ခဲ) ဆိုတာ ရုပ်ရှင်ထဲမှာတင် မဟုတ်တော့ပါဘူး။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လက်တွေ့ကမ္ဘာမှာ အောင်မြင်စွာ ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီလို့ အတည်ပြုလိုက်ပါပြီ။
Time Crystal ကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေ တကယ်ဖန်တီးလိုက်နိုင်ပြီ
ရုပ်ရှင်ထဲမှာကြားဖူးတဲ့ Time Crystal (အချိန်ပုံဆောင်ခဲ) ဆိုတာ ရုပ်ရှင်ထဲမှာတင် မဟုတ်တော့ပါဘူး။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လက်တွေ့ကမ္ဘာမှာ အောင်မြင်စွာ ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီလို့ အတည်ပြုလိုက်ပါပြီ။
ဒါဟာ ရူပဗေဒလောကကို လှုပ်ခတ်သွားစေတဲ့ တွေ့ရှိချက်ကြီးတစ်ခုပါ။ ဘာလို့ ဒီလောက် အုတ်အော်သောင်းတင်း ဖြစ်သွားတာလဲ? ရှင်းပြပေးမယ်နော်။
Time Crystal ဆိုတာ ဘာလဲ?
ကျွန်တော်တို့ မြင်နေကျ စိန်တွေ၊ ကျောက်သံပတ္တမြားတွေဆိုတာ "Space Crystals" တွေပါ။ သူတို့က အမ်တမ် (Atom) တွေကို နေရာ (Space) တစ်ခုမှာ ပုံစံတကျ စီစီညီညီ ဖွဲ့စည်းပြီး ငြိမ်နေကြတာပါ။
ဒါပေမဲ့ "Time Crystal" ကျတော့ အဲဒီလို ငြိမ်မနေပါဘူး။ သူက အချိန် (Time) နဲ့အမျှ သူ့ရဲ့ပုံစံကို "တစ်ချက်... တစ်ချက်" စည်းချက်မှန်မှန် ပြောင်းလဲနေတာပါ။ နာရီတစ်လုံးက ဘက်ထရီမလိုဘဲ၊ ပြင်ပက ဘယ်သူမှ လှည့်မပေးဘဲ သူ့အလိုလို အဆုံးမရှိ "Tick-Tock" မြည်နေသလိုမျိုးပေါ့။
၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာ နိုဘယ်ဆုရှင် Frank Wilczek က "အာကာသ (Space) မှာ ပုံဆောင်ခဲ (Crystal) တွေရှိရင်၊ အချိန် (Time) မှာလည်း ပုံဆောင်ခဲတွေ ရှိသင့်တယ်" လို့ စတင် ပြောခဲ့ပါတယ် ။ ဒါဟာ ရူပဗေဒလောကမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၊ အခုမှ လက်တွေ့ဖန်တီးပြီး သက်သေပြနိုင်တာမို့ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။
အခုတော့ ဂျာမနီနိုင်ငံ TU Dortmund University က သုတေသီတွေက ဒါကို လက်တွေ့သက်သေပြလိုက်ပါပြီ။
အရင်က: - Time Crystal တွေကို စမ်းသပ်ဖူးပေမဲ့ သူတို့ရဲ့ "စည်းချက်မှန်မှန် လှုပ်ရှားမှု" (Periodic behavior) က မီလီစက္ကန့်ပိုင်း (စက္ကန့်အနည်းငယ်) ပဲ ခံပြီး ရပ်တန့်သွားတတ်ပါတယ် ။ (ဂျင်တစ်လုံးကို လှည့်လိုက်ပြီး ချက်ချင်း လဲကျသွားသလိုမျိုးပါ)။
အခု: - TU Dortmund အဖွဲ့ ဖန်တီးလိုက်တဲ့ Crystal မှာတော့ အဲဒီ စည်းချက်ဟာ မရပ်မနားဘဲ မိနစ် ၄၀ (Minutes) အထိ ဆက်တိုက် အသက်ရှင် လှုပ်ရှားနေပါတယ် ။ (ဂျင်တစ်လုံးက လဲမကျဘဲ မိနစ် ၄၀ ကြာအောင် ဆက်တိုက်လည်နေသလိုပါပဲ)။
ရလဒ်: - ဒါဟာ အရင်က စံချိန်ထက် အဆပေါင်း ၁၀ သန်း ပိုကြာကြာ အလုပ်လုပ်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ် ။
ဘာကြောင့် ဒါကို ဖန်တီးချင်နေကြတာလဲ?
ရုပ်ရှင်ထဲကလို အချိန်ခရီးသွားဖို့တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီထက်ပိုနက်နဲတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ Quantum Physics နယ်ပယ်အတွက် အရေးပါပြီး၊ နောင်တစ်ချိန်မှာ အလွန်စွမ်းအားကြီးတဲ့ Quantum Computer တွေအတွက် အခြေခံနည်းပညာ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
မျက်စိနဲ့ မြင်ရလား? ဘယ်လိုပုံစံလဲ?
ရုပ်ရှင်ထဲကလို တောက်ပတဲ့ ကျောက်တုံးကြီး လေထဲမှာ ဝဲနေတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။
ပစ္စည်း: - သူ့ကို Indium Gallium Arsenide လို့ခေါ်တဲ့ တပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်း (Semiconductor) နဲ့ လုပ်ထားတာပါ။
မြင်ကွင်း: - သာမန်မျက်စိနဲ့ ကြည့်ရင်တော့ ငြိမ်နေတဲ့ ပစ္စည်းလေးတစ်ခုပါပဲ။ သူ့ရဲ့ "လှုပ်ရှားမှု" ဆိုတာ အထဲက Nuclear Spins (နျူကလိယ လည်ပတ်မှု) တွေ စည်းချက်မှန်မှန် ပြောင်းလဲနေတာကို ဆိုလိုတာပါ ။
Time Crystal ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ထင်ခဲ့ကြပေမဲ့၊ အခုတော့ လူသားတွေဟာ ရူပဗေဒရဲ့ စည်းမျဉ်းသစ်တစ်ခုကို တံခါးဖွင့်နိုင်ခဲ့ပါပြီ။ နောင် ၁၀ နှစ်၊ နှစ် ၂၀ မှာ ဒီနည်းပညာက ကွန်ပျူတာတွေကို ဘယ်လိုပြောင်းလဲပစ်မလဲဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမှာပါ။ ဒါဟာ ကမ္ဘာကျော် Nature Physics ဂျာနယ်မှာ တရားဝင် ဖော်ပြပြီးသား "အတည်ပြုပြီး (Proven)" တွေ့ရှိချက် ဖြစ်ပါတယ်။
Reference: ScienceDaily: "Physicists develop highly robust time crystal" (TU Dortmund University)